شما آگاه‌تر است و همگى اعضاى يك پيكريد . آنها را با اجازهء صاحبانشان تزويج نماييد و مهرشان را به خودشان بدهيد ، به شرط آنكه پاكدامن باشند ، و نه به‌طور آشكار مرتكب زنا شوند و نه دوست پنهانى بگيرند . و در صورتى كه « محصنه » باشند و مرتكب عمل منافى عفّت شوند ، نصف مجازات زنان آزاد را خواهند داشت . اين ( اجازهء ازدواج با كنيزان ) براى كسانى از شماست كه بترسند ( از نظر غريزهء جنسى ) به زحمت بيافتند و ( با اين حال نيز ) خوددارى ( ازدواج با آنان ) براى شما بهتر است و خداوند آمرزنده و مهربان است » . « من » شرطيه است و « يستطع » لفظا با « لم » و محّلا با « من » مجزوم شده است و عكس آن صحيح نيست ( يعنى لفظا با « من » و محّلا با « لم » مجزوم شده باشد ) ، چون « لم » به آن نزديك‌تر است و هرچه به لفظ نزديك‌تر باشد ، از بعيد أولىتر است . « من » در « منكم » به معناى تبعيض و تركيب مىباشد . « طولا » كيفيّتى است كه به معناى « زيادى » استعمال شده است ، ولى اگر در « مقادير » استعمال مىشود ، مصدر آن « الطّول » به ضمّ « طاء » مىباشد و صفت مشبّهه از آن « طويل » است ، امّا اگر در « غير مقادير » استعمال گردد ، مصدر آن « الطول » به فتح « طاء » است كه صفت آن نيز « طائل » است . مراد از آن در آيه ، كسى است كه مال زيادى ندارد ، تا با زنان آزاد ازدواج نمايد ، پس بايد با كنيزان نكاح كند ، چون مخارج آنان كمتر است . « فتيات » يعنى كنيزان ، عرب به « كنيز » « فتاة » و به « عبد » « فتى » مىگويد . مراد از « محصنات » در اينجا « زنان پاكدامن » مىباشد . معناى آيه اين است كه : خودشان را بىعفّتى با عقل كامل خود حفظ مىكنند و نيز مراد از « محصنات غير مسافحات » ، « زنان پاكدامن » مىباشد . « اخدان » يعنى : « دوستان » مراد از اخدان اينست كه : « دوستانى پيدا نكنند كه پنهانى با آنان ازدواج كنند » . فرق بين اين گروه و « مسافحات » ، فرق بين عامّ و خاصّ است ، چون « مسافحات » در آشكار و پنهان إعمال خلاف عفّت انجام مىدهند ، ولى اين گروه ، اين اعمال را در خفا انجام مىدهند . « فاذا أحصنّ » يعنى : ازدواج نمايند و با ازدواج پاكدامن گردند . زمخشرى ، « المحصنات » را در اوّل آيه به معناى « زنان آزاد » تفسير كرده است ، زيرا نكاح زنان كنيز ، هنگام تعذّر زنان آزاد ثابت شده است . پس بايد مراد از